ASA VERNADOC 2010

นิสิตภาควิชาสถาปัตยกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร เข้าร่วมโครงการทัศนศึกษาและปฏิบัติการภาคสนาม ASA VERNADOC 2010 จัดโดยคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต ร่วมกับสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ จัดขึ้นเมื่อระหว่างวันที่ 7 – 21 เมษายน 2553 ณ สถานีรถไฟในเขตลำปาง (สถานีรถไฟปางม่วง นครลำปาง แม่ทะ ศาลาผาลาด และบ้านปิน) 


ASA VERNADOC คือการฝึกอบรมเทคนิควิธีการสำรวจรังวัด และเขียนแบบตามวิธีดั้งเดิมที่ใช้ในประเทศฟินแลนด์ให้แก่สถาปนิกและนิสิต/นักศึกษาที่สนใจ โดยมุ่งหวังให้ผู้เข้าร่วมโครงการนำความรู้ที่ได้เผยแพร่ต่อไปเพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมพื้นถิ่น

VERNADOC เป็นคำย่อมาจาก VERNACULAR DOCUMENTATION CAMP ที่ MARKKU MATTILA สถาปนิกชาวฟินแลนด์ และอาจารย์จาก HELSINKI UNIVERSITY OF TECHNOLOGY (HUT) ใช้เป็นรหัสเรียกขานแนวทางการศึกษาสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น โดยเน้นการเก็บข้อมูลจริงในพื้นที่ด้วยเทคนิคพื้นฐาน แต่ได้คุณภาพของผลงานในระดับสูง โดยคาดหวังว่าผลการสำรวจรังวัดจะเป็นแรงบันดาลใจให้เจ้าของอาคาร หรือคนในชุมชนเห็นคุณค่า เช่นเดียวกับที่บุคคลจากภายนอกเห็น และร่วมใจกันอนุรักษ์อาคารเหล่านั้นให้คงอยู่ต่อไป เทคนิคพื้นฐานที่ว่าก็คือการใช้เพียงมือ ไม้บรรทัด กระดาษ และปากกาเขียนแบบเท่านั้น ซึ่งด้วยเงื่อนไขเพียงเท่านี้ แต่ได้ผลงานที่สามารถสะท้อนถึงคุณค่าของอาคารนั้น และเป็นที่เข้าใจได้ง่ายสำหรับชาวบ้านทั่วไป

อาคารสถานีรถไฟนครลำปาง บ้านปิน และแม่ทะ
อาคารสถานีรถไฟนครลำปาง บ้านปิน และแม่ทะ เป็นสิ่งก่อสร้างที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม มีความเป็นเอกลักษณ์โดดเด่น เนื่องจากได้รับการออกแบบที่สอดคล้องกับการใช้สอยสภาพภูมิอากาศแบบร้อนชื้นในประเทศไทย รวมทั้งความงามในลักษณะพื้นถิ่นอีกด้วย ถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของประเทศที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์
อาคารสถานีรถไฟนครลำปาง
ตั้งอยู่ที่อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง ถูกสร้างขึ้นในปีพ.ศ.2458ลักษณะทางสถาปัตยกรรมเป็นอาคารก่ออิฐถือปูนสำหรับชั้นล่าง ส่วนชั้นบนเป็นไม้ อาคารมีผังพื้นเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าโดยแกนของอาคารวางอยู่ในแนวตะวันตกเฉียงเหนือ-ตะวันออกเฉียงใต้ อาคารหลักตรงกลางสูง2ชั้นเชื่อมด้วยปีกชั้นเดียวที่มีขนาดยาวไม่เท่ากันทั้ง 2 ด้าน พื้นที่ใช้สอยชั้นล่างของอาคารหลักเป็นห้องขายตั๋วและโถงต้อนรับซึ่งมีบันไดไม้สำหรับขึ้นลงตั้งอยู่ ส่วนชั้นบนเป็นห้องทำงานห้องเก็บเอกสารและห้องน้ำสำหรับเจ้าหน้าที่ โดยมีระเบียงทางเดินล้อมรอบ 3 ด้านยกเว้นด้านที่ติดกับห้องน้ำปีกด้านตะวันตกเฉียงเหนือเป็นที่ทำการนายสถานีและห้องเก็บพัสดุ ส่วนปีกด้านตะวันออกเฉียงใต้เป็นห้องประชุมห้องน้ำและห้องเก็บของ สำหรับหลังคาของอาคารหลักส่วนที่เป็น 2 ชั้นผสมผสานระหว่างทรงจั่วและปั้นหยาส่วนหลังคาของปีกทั้ง 2 ด้านเป็นหลังคาจั่วทั้งหมดมุงด้วยกระเบื้องหลังคา CPAC Monier ประตูและหน้าต่างเป็นบานลูกฟักไม้บางช่องอาจถูกปรับเปลี่ยนเป็นลูกฟักกระจกบ้างตามการใช้สอย ปัจจุบันเหนือบานประตูหน้าต่างและราวระเบียงประดับด้วยไม้ฉลุลายอาคารสถานีรถไฟนครลำปางมีการบูรณะซ่อมแซมและขยายต่อเติมหลายครั้งเช่น ส่วนพักคอยด้านติดรางรถไฟซุ้มด้านหน้าที่จอดรถซึ่งปัจจุบันได้ถูกรื้อถอนแล้วเป็นต้นสภาพของอาคารโดยทั่วไปอยู่ในสภาพดี


อาคารสถานีรถไฟบ้านปิน
ตั้งอยู่ที่อำเภอลอง จังหวัดแพร่ ถูกสร้างขึ้นในช่วงเวลาเดียวกับอาคารสถานีรถไฟนครลำปาง ลักษณะทางสถาปัตยกรรมเป็นอาคารที่มีการผสมผสานระหว่างไม้และการก่ออิฐถือปูนเช่นเดียวกับอาคารสถานีรถไฟนครลำปาง อาคารมีผังพื้นเป็นรูปตัว T โดยแกนของอาคารวางอยู่ในแนวตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันตกเฉียงใต้ พื้นที่ใช้สอยชั้นล่างเป็นที่ทำการของสถานีและห้องประแจ โดยมีโถงพักคอยชั้นเดียวแยกตัวออกจากอาคาร ด้านช่องจำหน่ายตั๋วด้านหลังของอาคารมีห้องน้ำสำหรับเจ้าหน้าที่และมีบันไดไม้สำหรับขึ้นลงตั้งอยู่ ส่วนชั้นบนมีห้องน้ำห้องพักของนายสถานีและห้องนั่งเล่น ด้านหน้าซึ่งปัจจุบันทั้ง 2 ห้องนี้ไม่ได้มีการใช้งานแล้ว สำหรับหลังคาของอาคารส่วนที่เป็น 2 ชั้นเป็นหลังคาจั่วส่วนหลังคาของโถงพักคอยเป็นหลังคาปั้นหยาทั้งหมดมุงด้วยกระเบื้องลอนคู่ ประตูและหน้าต่างเป็นบานลูกฟักไม้เหนือบานประตูหน้าต่างและหน้าช่องจำหน่ายตั๋วประดับด้วยไม้ฉลุลาย สภาพของอาคารโดยทั่วไปอยู่ในสภาพดี

อาคารสถานีรถไฟแม่ทะ
ตั้งอยู่ที่อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง ถูกสร้างขึ้นในช่วงเวลาเดียวกับอาคารสถานีรถไฟนครลำปางและบ้านปิน ลักษณะทางสถาปัตยกรรมเป็นอาคารไม้ชั้นครึ่ง ตั้งอยู่บนตอม่อคอนกรีตและมีบางส่วนตั้งอยู่บนผนังก่ออิฐฉาบปูน อาคารมีผังพื้นเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าโดยแกนของอาคารวางอยู่ในแนวตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันตกเฉียงใต้เหมือนอาคารสถานีรถไฟบ้านปิน พื้นที่ใช้สอยประกอบด้วยที่ทำการนายสถานีซึ่งมีมุขเครื่องอาณัติสัญญาณอยู่ด้านหน้า โดยมุขเครื่องอาณัติสัญญาณนี้ได้รับ
การออกแบบโดยสถาปนิก นิจ  หิรัญชีระนันท์ ในปีพ.ศ.2495 ส่วนท้ายของห้องที่ทำการนายสถานีมีบันไดคอนกรีตจำนวน 5 ขั้น สำหรับเดินขึ้นห้องนอนของนายสถานี ด้านหลังของห้องนอนของนายสถานีมีระเบียงไม้ส่วนโถงพักคอยอยู่ด้านข้างของที่ทำการนายสถานี และด้านหน้าของห้องนอนของนายสถานี นอกจากนี้ยังมีเรือนนอนอีกหลังหนึ่งซึ่งเป็นส่วนต่อเติมขึ้น ภายหลังเรือนนอนนี้ตั้งอยู่ด้านหลังระเบียงไม้ของห้องนอนนายสถานีโดยระดับพื้นของเรือนนอนต่ำกว่าระดับพื้นของระเบียงไม้ 2 เมตร ปัจจุบันเรือนนอนนี้ไม่ได้มีการใช้งานแล้ว สำหรับอาคารสถานีรถไฟแม่ทะนี้ไม่มีห้องน้ำภายในตัวเหมือนกับอาคารสถานีรถไฟนครลำปางและบ้านปิน หลังคาอาคารสถานีเป็นหลังคาจั่วมุงด้วยกระเบื้องลอนคู่ ส่วนเรือน
นอนเป็นหลังคาจั่วมุงด้วยสังกะสี ประตูและหน้าต่างเป็นบานลูกฟักไม้เหนือบานประตูหน้าต่างยอดจั่วเชิงชายค้ำยันและหน้าช่องจำหน่ายตั๋วประดับด้วยไม้ฉลุลาย สภาพของอาคารโดยทั่วไปอยู่ในสภาพปานกลางยกเว้นเรือนนอนที่มีสภาพทรุดโทรม

เนื่องจากความสำคัญของอาคารสถานีรถไฟนครลำปาง บ้านปิน และแม่ทะ ดังที่ได้กล่าวมาข้างต้นกรรมาธิการอนุรักษ์ศิลปะสถาปัตยกรรม สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ จึงได้เลือกอาคารสถานีรถไฟทั้ง 3 แห่งนี้ในการจัดทำโครงการASA VERNADOC 2010 โดยมี ผศ.สุดจิต (เศวตจินดา) สนั่นไหว เป็นประธานโครงการ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อการสำรวจรังวัดและเขียนแบบสภาพปัจจุบันของอาคาร ข้อมูลที่ได้จากการทำงานจะนำไปเผยแพร่ต่อสาธารณะรวมทั้งการรถไฟแห่งประเทศไทย โดยมีความมุ่งหวังว่าอาคารเหล่านี้จะได้รับการดูแลรักษาด้วยแนวทางที่เหมะสม เพื่อคงไว้ซึ่งคุณค่าด้านมรดกสถาปัตยกรรม

เรียบเรียง: ปริญญา  ชูแก้ว